Blwyddyn i fynd: Galwadau arweinwyr y GIG wedi'u cyhoeddi ar gyfer etholiad y Senedd 2026

Flwyddyn cyn etholiad y Senedd, mae adroddiad newydd gan Gonffederasiwn GIG Cymru yn nodi'r hyn y mae arweinwyr y GIG yng Nghymru eisiau i Lywodraeth nesaf Cymru ei flaenoriaethu wrth i wasanaethau ymdopi â galwadau cynyddol.

Wedi'i ddatblygu yn dilyn arolwg gan 95 o arweinwyr y GIG ledled Cymru, mae corff aelodaeth sefydliadau GIG Cymru yn galw am fwy o ffocws ar atal a phenderfynyddion ehangach iechyd, a fydd gofyn am symud at gyllidebau a chynllunio hirdymor.

Mae'r adroddiad yn amlinellu sut, heb fwy o ffocws ar atal a'r tymor hir, mae'r baich rhagweladwy ar iechyd a gofal cymdeithasol yn anorchfygol. Mae hyn yng ngoleuni anghenion cynyddol y boblogaeth gan fod salwch y gellir ei atal ar gynnydd. Mae hyn yn golygu y disgwylir i nifer y bobl sy'n byw gyda phedwar neu fwy Cyflwr Hirdymor ddyblu i erbyn 2035*.

Yn yr arolwg, cefnogodd 87% o arweinwyr y GIG gynllun trawslywodraethol ar gyfer gwella iechyd i symud y ffocws o drin salwch i hyrwyddo iechyd a llesiant. Felly mae'r adroddiad yn galw ar Lywodraeth nesaf Cymru i gyflwyno strategaeth genedlaethol drawslywodraethol i wella iechyd a llesiant a lleihau anghydraddoldebau. Mae'n dweud y bydd hyn yn symud y ffocws i atal ac ymyrraeth gynnar, lleihau anghydraddoldebau a mynd i'r afael â phenderfynyddion ehangach iechyd, hybu twf economaidd a chefnogi pobl i fod yn bartneriaid gweithredol yn eu hiechyd a'u llesiant eu hunain.

Wrth roi sylwadau ar gyhoeddiad yr adroddiad, a fydd yn cael ei drafod gyda phob plaid wleidyddol, dywedodd Darren Hughes, cyfarwyddwr Conffederasiwn GIG Cymru:

“Rydym yn gwybod bod disgwyl i bethau fynd yn anoddach, a bydd cyfran y boblogaeth 80 oed a hŷn yn dyblu rhwng 2000 a 2038* - carfan sydd eisoes yn cyfrif am gyfran enfawr o weithgarwch dyddiol y GIG.

“Dim ond i raddau cyfyng y gall y GIG a chyrff cyhoeddus eraill fynd i wneud cynnydd ystyrlon, cynaliadwy a chydlynol os nad yw’r amodau cywir ar waith. Mae'n bwysicach nag erioed bod llywodraethau, sectorau a sefydliadau'n dechrau meddwl yn wahanol am iechyd a llesiant, sut rydym yn darparu gwasanaethau ac yn creu cymunedau gwydn. Mae cylchoedd ariannu tymor byr presennol, sy'n mynd yn groes i'r egwyddorion a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol, yn creu ansicrwydd hirdymor, ac maent yn atal gallu ein haelodau i gynllunio ar gyfer y dyfodol a gwneud y defnydd gorau o arian trethdalwyr.

“Nawr yw’r amser i flaenoriaethu buddsoddiad mewn atal er mwyn gwrthdroi’r dirywiad yn iechyd a llesiant y genedl, mynd i’r afael ag achos sylfaenol anghydraddoldebau iechyd a galluogi pobl Cymru i fyw bywydau hirach, iachach a hapusach.”